Döviz Alış ve Satış Farkı Nasıl Hesaplanır?

Döviz alış ve satış farkı, kurumun size döviz sattığı kur ile sizden döviz aldığı kur arasındaki farktır. Bu fark “makas” olarak adlandırılır. Döviz alırken satış, bozdururken alış kuru kullanılır. İşlem maliyetini doğru karşılaştırmak için makasa ek olarak komisyonu ve hesabınıza geçen net tutarı da dikkate almalısınız.

Bir ekranda iki fiyat görmek ilk başta karışık gelebilir. Bunun nedeni, aynı dövizin iki farklı işlem yönünde fiyatlanmasıdır. Kurum müşteriden aldığı dövizi daha sonra satabilir; stok, piyasa ve işletim koşullarını fiyatına yansıtır. Müşteri açısından önemli olan, bu farkın kendi işlem miktarında kaç lira ettiğini ve ödediği toplam tutarın ne kadarını oluşturduğunu hesaplamaktır. Bu yazıdaki sayılar tamamen varsayımsal eğitim örnekleridir.

Hangi kur sizin işleminize uygulanır?

Önce işlemi günlük dilde açıkça yazın: “TL verip euro alacağım” veya “dolar verip TL alacağım.” İlk durumda kurum size euro satar; satış sütunu gerekir. İkinci durumda kurum sizden dolar alır; alış sütunu gerekir. Banka ekranındaki başlık kurum açısından yazılıysa kendi eyleminizin adını seçmek ters sonuca götürebilir.

Örneğin dolar alış 40,00 TL, satış 40,50 TL olsun. 500 dolar satın almak için masraf öncesi 20.250 TL gerekir. Aynı anda 500 dolar bozdurmanın karşılığı 20.000 TL olur. Aradaki 250 TL fark, aynı miktarın iki yöndeki fiyatlamasından doğar. Kur hiç değişmese bile alımın hemen ardından satış yapılması başlangıçtaki TL tutarını geri getirmez.

Bazen uygulama müşterinin yönünü esas alıp “döviz al” ve “döviz sat” düğmeleri kullanır. Bu durumda işlem düğmesiyle fiyat sütununun adlandırılması aynı şey değildir. Son onay ekranındaki “ödenecek” ve “hesaba geçecek” tutarlar işlemin gerçek yönünü doğrulamak için daha güvenilir bir kontrol noktasıdır. Temel para birimi mantığı için döviz nedir rehberine bakabilirsiniz.

Makasın TL tutarı nasıl bulunur?

Birim makas, satış kurundan alış kurunun çıkarılmasıdır. Yukarıdaki örnekte 40,50 − 40,00 = 0,50 TL’dir. İşlem miktarı 500 dolar olduğunda toplam fark 500 × 0,50 = 250 TL olur. Makas hesabında dolar miktarı ile dolar başına TL farkını çarptığınız için sonuç TL cinsindedir.

Miktarın değişmesi toplam maliyeti aynı oranda değiştirir; kur makası aynı kalıyorsa 100 dolar için 50 TL, 1.000 dolar için 500 TL fark oluşur. Ancak gerçek bir kurumun her tutara aynı fiyatı uyguladığını varsaymayın. Yüksek tutar, farklı işlem kanalı veya müşteriye özel teklif ayrı kur üretebilir. Karşılaştırmada kullanacağınız fiyat, gerçekleştirmeyi düşündüğünüz miktar için alınmış olmalıdır.

Makasın tek başına görülmesi, bütün işlemin maliyetini göstermez. Sabit transfer ücreti, nakit işlem masrafı veya başka bir kesinti varsa ayrıca hesaba katılmalıdır. Bazı kurumlar daha dar makas yanında sabit ücret, bazıları daha geniş makas yanında ücretsiz işlem sunabilir. Kararı tek sütuna bakarak vermek yanıltıcıdır.

Makas yüzdesinde payda neden önemlidir?

Aynı fark, farklı paydalara bölündüğünde farklı oran verir. “Makas yüzde kaç?” sorusunun tek yanıtı yoktur; hangi maliyetin ölçüldüğü söylenmelidir. Anında geri satış kaybını alımda ödediğiniz tutara göre ölçmek istiyorsanız farkı satış kuruna bölersiniz. Örnekte 0,50 / 40,50 × 100 yaklaşık yüzde 1,2346’dır.

Başa baş için kurumun alış kurunun ne kadar artması gerektiğini soruyorsanız başlangıç alış kurunu esas alırsınız. Masrafsız durumda alışın 40,00’dan 40,50’ye çıkması gerekir. Gerekli artış 40,50 / 40,00 − 1, yani yüzde 1,25’tir. Yüzde 1,2346 ile yüzde 1,25 arasındaki fark aritmetik hata değildir; karşılaştırma tabanları farklıdır.

Bazı piyasa değerlendirmeleri makası orta kura bölerek ölçer. Orta kur, alış ve satışın aritmetik ortalaması olarak 40,25 olur. Bu örnekte orta kura göre makas yaklaşık yüzde 1,2422’dir. Bir tabloda farklı kurumların oranlarını karşılaştırırken hepsinde aynı tanımın kullanıldığını kontrol edin. Aksi durumda görünürde küçük olan oran yalnız farklı paydadan kaynaklanabilir.

İki kurum nasıl karşılaştırılır?

Aynı anda 1.000 dolar almak istediğinizi düşünün. A kurumunun satış kuru 40,50 ve ek ücreti sıfır olsun. Toplam ödeme 40.500 TL olur. B kurumunun satış kuru 40,45 ancak sabit işlem ücreti 100 TL olsun. B’de kurdan doğan tutar 40.450 TL, ücretle toplam 40.550 TL’dir. Daha düşük satış kuru, bu örnekte daha düşük toplam maliyet sağlamaz.

Aynı kurumlar 10.000 dolar için karşılaştırıldığında sonuç değişebilir. A’da 405.000 TL, B’de 404.500 TL + 100 TL, yani 404.600 TL ödenir. Sabit ücretin birim başına etkisi miktar arttıkça azaldığı için B bu örnekte daha ucuz hâle gelir. Bu nedenle “hangi kurum her zaman daha ucuz?” yerine “bu miktar ve bu işlem için net maliyet nedir?” sorusu daha kullanışlıdır.

Karşılaştırma tablonuza tutarı, tarihi, saati, işlem kanalını, kuru, ücretin para birimini ve son toplamı yazın. Bir bankanın mobil uygulaması ile diğerinin şube nakit fiyatını doğrudan eşitlemeyin. Aynı hizmet ve ödeme biçimini karşılaştırmak gerekir. Kurun geçerlilik süresi dolduysa teklifleri yeniden kontrol edin.

İki yabancı para arasında makas nasıl işler?

Doları euroya çevirmek yalnız bir parite sayısına bakmaktan ibaret olmayabilir. Kurum işlemi önce dolar alış kuruyla TL’ye, sonra euro satış kuruyla euroya dönüştürüyorsa iki fiyat tarafı kullanılır. Dolar miktarını dolar alış kuruyla çarpar, sonucu euro satış kuruna bölersiniz. Böylece dolar verip euro aldığınız yön doğru temsil edilir.

Örnek olarak 1.000 dolar, 40 TL dolar alış kuru ve 50 TL euro satış kuruyla 800 euroya dönüşür. Kurum doğrudan USD/EUR teklifi veriyorsa bu teklifin net sonucunu aynı 800 euro referansıyla karşılaştırabilirsiniz. Doğrudan teklifin her zaman daha avantajlı olduğunu varsaymak doğru değildir; ücretler ve fiyatlama farklı olabilir.

Çapraz kur hesabında yalnız iki referans değerden matematiksel oran bulmakla, kurumun gerçek alış satış teklifinden net dönüşüm yapmak ayrı başlıklardır. Bu ayrım özellikle işlem ekranının tek parite sunduğu durumlarda önem kazanır. Paritenin içine makasın zaten dahil olup olmadığını öğrenmeden ikinci kez makas eklemeyin.

Makas neden zaman içinde değişir?

Kurun kendisi değişmese bile alış satış aralığı sabit kalmak zorunda değildir. Piyasa likiditesi, işlem saati, oynaklık, kurumun risk yönetimi ve müşteri kanalı teklifleri etkileyebilir. Hafta sonu veya piyasanın daha sınırlı olduğu saatlerde farklı aralıklarla karşılaşılabilir. Bunun kesin büyüklüğü kuruma ve ana göre değişir; bütün bankalar için geçerli tek oran vermek mümkün değildir.

Bir ekonomik açıklama öncesinde veya hızlı fiyat hareketinde ekranda görünen teklif kısa sürede yenilenebilir. İşlemin başladığı ekranla son onay ekranı farklı tutarlar gösterebilir. Bu yüzden maliyeti karar verdiğiniz andaki fiyatla değil, gerçekleşen işlem belgesindeki fiyatla kaydedin. Eski bir ekran görüntüsü, gerçekleşen kurun kanıtı olmayabilir.

Hesaplamada sık yapılan hatalar

Alışla satışın yerini değiştirmek en temel hatadır. İkinci hata, yüzde farkının hangi kur üzerinden hesaplandığını belirtmemektir. Üçüncüsü sabit masrafı her bir döviz birimine tekrar eklemek veya yüzde komisyonu sabit tutarmış gibi işlemektir. Dördüncüsü ise nakit ve hesap dönüşümünü aynı koşullara sahip kabul etmektir.

Yuvarlama da küçük farklar yaratabilir. Ara hesaplarda mümkün olduğunca tam hassasiyeti koruyup son tutarı ilgili para biriminin işlem basamağına göre yuvarlamak daha tutarlıdır. Kurun yalnız iki ondalıkla gösterildiği ekran ile dört ondalıklı işlem belgesi arasında fark bulunabilir. Hesabınız tutmuyorsa önce kullanılan kur hassasiyetini kontrol edin.

Sitedeki makas hesaplayıcısı birim farkını, miktara göre kaybı ve başabaş artışını ayrı gösterir. Kendi kurumunuzun fiyatını girerek kullanabilirsiniz. Araç sabit komisyonları kendiliğinden bilmez; açıklanan formülün hangi maliyetleri kapsadığını okumak gerekir.

Sık sorulan sorular

Sıfır komisyon, sıfır maliyet demek mi?

Hayır. Ayrı komisyon alınmasa bile alış satış farkı bulunabilir. Maliyet, toplam ödenen ve net alınan tutar üzerinden değerlendirilmelidir.

Dar makaslı kurum kesinlikle daha ucuz mu?

Her zaman değil. Sabit ücretler, işlem miktarı, nakit koşulları ve transfer masrafları sonucu değiştirebilir. Aynı işlem için toplam tutarı karşılaştırın.

Kur alış fiyatı satış fiyatına ulaşırsa başa baş olur muyum?

Başlangıç alım kuru ile gelecekteki bozdurma kuru eşitse ve hiçbir masraf yoksa nominal olarak başa baş olabilirsiniz. Ek ücretler veya enflasyon dikkate alındığında sonuç farklılaşır.

Kaynaklar

• TCMB: Günlük döviz ve efektif alış satış kurları
• TCMB: Gösterge kurların niteliği

Bütün örnekler matematiksel açıklama amaçlıdır; gerçek işlem için kurumun yürürlükteki ücret ve teklifleri kullanılmalıdır.